Ιερά Μονή Δομιανιτίσσης

Στὴν ἀνατολικὴ ἄκρη τοῦ χωριοῦ Δομιανοί βρίσκεται ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα θρησκευτικὰ μνημεῖα τῆς Εὐρυτανίας, ἡ ἱστορικὴ μονὴ τῆς Κοίμησης τῆς Θεοτόκου.

Ἡ ἵδρυσή της τοποθετεῖται πιθανότατα στὸν 16ο αἰώνα καὶ οἱ τοπικὲς παραδόσεις τὴ συνδέουν μὲ τὸ σημεῖο ὅπου βρέθηκε ἡ εἰκόνα τῆς Παναγίας, μέσα σὲ ἕνα πουρνάρι. Τὸ πρῶτο καθολικὸ κτίστηκε τὸ 1515 καὶ πυρπολήθηκε δύο φορές, μία τὸ 1611, ἐπειδὴ οἱ μοναχοὶ ἔλαβαν μέρος στὸ ἐπαναστατικὸ κίνημα τοῦ Διονυσίου Φιλοσόφου, καὶ μία τὸ 1770, στὰ γεγονότα τῶν Ὀρλωφικῶν. Ὁ ναὸς ποὺ σώζεται σήμερα κατασκευάσθηκε τὸ 1779-1787 στὴν ἴδια θέση, καὶ τὸ καμπαναριὸ τοῦ προστέθηκε τὸ 1872. Στὴν ἐπανάσταση τοῦ 1821 ἡ μονὴ ἀποτέλεσε καταφύγιο ἀγωνιστῶν, ὅπως ὁ Γεώργιος Καραϊσκάκης, τὴν παρουσία τοῦ ὁποίου διαιωνίζει ἡ ὀνομασία τῆς βόρειας, χαμηλῆς εἰσόδου τοῦ καθολικοῦ, ποὺ λέγεται «πόρτα τοῦ Καραϊσκάκη». Ἡ μονὴ διαλύθηκε τὸ 1833.

Τὸ συγκρότημα διαθέτει κτηρια κελλιῶν, το πανύψηλο κωδωνοστάσιο, ποὺ φθάνει τὰ 18 μ., και ευρύχωρο προαύλιο μὲ ἐπιβλητικὰ κυπαρίσσια. Το καθολικό ειναι τρικλιτη βασιλικὴ καὶ ἀποτελεῖ τὸ μοναδικὸ δεῖγμα αὐτοῦ του ἀρχιτεκτονικοῦ τύπου ποὺ διατηρεῖται στὴν Εὐρυτανία. Στὴ δυτικὴ πλευρὰ ἔχει νάρθηκα, ἀπὸ τὸν ὁποῖο ξεκινᾶ ξύλινη σκάλα ποὺ ὁδηγεῖ στὸν γυναικωνίτη. Οἱ τοῖχοι τοῦ εἶναι κτισμένοι μὲ ντόπιες πέτρες καὶ ξυλοδεσιὰ καὶ ἡ στέγη τοῦ στηρίζεται σὲ δέκα κίονες σχηματισμένους ἀπὸ κορμοὺς δέντρων. Στὸ ἐσωτερικό του οἱ τοῖχοι διακοσμοῦνται μὲ σημαντικές αγιογραφιες, ποὺ θεωροῦνται ἔργα τῶν ζωγράφων Γεωργιου Γεωργίου καὶ Γεωργίου Ἀναγνώστου, μαθητῶν τοῦ ἱερομόναχου ἁγιογράφου Διονυσιου ἐκ Φουρνά. Ξεχωριστὴ ἐντύπωση προκαλεῖ ἡ ὀροφή, διακοσμημένη μὲ γεωμετρικὰ μοτίβα καὶ παραστάσεις λαϊκῆς τεχνοτροπίας, καὶ τὸ θαυμάσιο ξυλόγλυπτο τέμπλο, ἔργο τοῦ 1759 «διὰ χειρὸς Ἀθανασίου», ἐπιχρυσωμένο τὸ 1880 ἀπὸ τους αδελφοὺς Σαρρή απο τὸ Νεοχώρι Τυμφρηστού.

Στὸ βορειοδυτικὸ τμῆμα τοῦ κυρίως ναοῦ, σὲ βάθος 2 μ. κάτω ἀπὸ τὸ δάπεδο, ὑπάρχει τὸ ἁγίασμα, ἐνῶ στὴ μονὴ φυλάσσονται πολύτιμα κειμήλια καὶ ἱερὰ λείψανα. Ἑορτάζει στὶς 15 Αὐγούστου.